Anasayfa Makaleler Fiziki Proterozoyik Zamanı

Proterozoyik Zamanı

456
0
PAYLAŞ

Ön Kambriyen Üst Zamanı‘nın son zamanı olan Proterozoyik Zaman, 2,5 milyar yıl önce Arkeen Zamanı‘nın bitişiyle başlar ve 541 milyon yıl önce ediyakaranların ortaya çıkmasıyla birlikte son bulur. Bu zaman Eski Proterozoyik, Orta Proterozoyik ve Yeni Proterozoyik olmak üzere üç döneme ayrılır.

Proterozoyik Dönem Zaman Çizelgesi

Arkeen Zamanı‘nda oluşan Kenorland Süperkıtası, 2,4-2,2 milyar yıl önce mantodan yer kabuğuna sokulan dayklar nedeniyle parçalanmıştır. Ancak 2,1-1,8 milyar yıl arasında ise bu parçalar yeniden birleşerek Kolombiya(Nuna veya Hudsonland) adı altında yeni bir süperkıta oluşturmuştur. Kolombiya Süperkıtası ise yaklaşık 1 milyar yıl önce parçalanarak Rodinya’nın oluşmasına taban oluşturmuştur. Rodinya’nın oluşumuna en belirgin örneklerden biri Kuzey Amerika kıtasında, Büyük Göller’den Kansas eyaletine dek uzanan 2000 km uzunluğunda, 160 km genişliğinde ve 25 km kalınlığındaki Keweenawan Rift vadisidir.

Kuzey Amerika’da Büyük Göller’den ABD’nin Kansas eyaletine dek uzanan Kıta Ortası Rift Düzeni.

Proterozoyik boyunca yaşanan levha hareketleri birçok dağ oluşumuna(orojenez) da katkı sağlamıştır. Bunlardan en önemlileri; Labrador Yarımadası’nın güneydoğu kıyısı boyunca Büyük Göller’e dek yaklaşık 4000 km uzanan Grenville, Kanada’nın Kuzeybatı Toprakları bölgesinde bulunan Wopmay, Hudson Körfezi çevresindeki Trans Hudson, Finlandiya’daki Svekofenyan, Görnland’ın güneyindeki Ketilidyan, Brezilya’nın doğu kıyısındaki Brezilya ile Afrika’nın güneyindeki Namibya ve Mozambik kuşaklarıdır.

Ayrıca Mali’nin güney sınırı boyunca uzanan Birimyan ve Kızıldeniz’in iki kıyısındaki Arap-Nübye kalkanında da bu dönemde oluşmuş ancak daha sonraları üstü dış güçlerce örtülmüş dağ kuşakları bulunmaktadır.

Proterozoyik Zamanı’nda yeryüzündeki ilk önemli değişiklik 2,3-1,8 milyar yıl önce atmosfere serbest oksijenin salınması olmuştur. Bu durum da dönemin sonlarında ilk çok hücreli canlılar olan ve oksijenli solunum yapan dikinsonyaların ortaya çıkmasını sağlamıştır. Çok hücreli canlıların ortaya çıkmasına olanak sağlayan atmosferdeki oksijen artışı o denli üst düzeyde gerçekleşmişti ki uzun vadede oksijensiz solunum yapan türlerin azalmasına yol açtı ve kimilerince bu durum ilk hava kirliliği sorunu olmuştur. Bu zamanda stromatolitler ise bütün yeryüzündeki sığ okyanuslara yayılmıştır.

Avustralya’da bulunan Dikinsonya taşılı.

Bu dönemde yaşayan çok hücreli canlıların taşılları(fosil); Orta Avustralya’daki Bitter Springs’te, Güney Avustralya’daki Edyakara Tepeleri’nde, Kanada’daki Newfoundland’da, Güney Kaliforniya’daki Nopah Range’te ve Rusya’nın kuzeyindeki Beyaz Deniz’de bulunmaktadır.

Ayrıca bu dönemde okyanuslardaki ferroz(Fe²) adı verilen demir iyonu atmosferdeki oksijenle tepkimeye girerek Fe2O3(demiroksit) olarak hematit biçiminde okyanus tabanlarında çökelmiştir.

Kaynakça

Ekopangea

Britannica

Kaliforniya Üniversitesi Taşıl Bilimi Müzesi

A genomic timescale for the origin of eukaryotes – S. Blair Hedges & Hsiong Chen & Sudhir Kumar & Daniel YC Wang & Amanda S Thompson & Hidemi Watanabe

PAYLAŞ
Önceki makalePaleozoyik Dönem
Sonraki makaleArkeen Zamanı
1992 yılında Bursa'da doğdum. İlk ve orta öğrenimimi Bursa'da tamamlayıp İstanbul Üniversitesi Coğrafya Bölümü'ne giriş yaptım. Okurken çektiğim Türkçe coğrafi kaynak sıkıntılarını gidermek adına Ekopangea'nın kurulmasına önayak oldum.

BİR YANIT BIRAK

Lütfen yorumunuzu giriniz
Lütfen adınızı buraya giriniz