Anasayfa Makaleler Fiziki Yer’in Eksen Eğikliği ve Sonuçları

Yer’in Eksen Eğikliği ve Sonuçları

1569
0
PAYLAŞ

Yeryüzü çoğunlukla betimlendiği gibi uzayda dik bir biçimde durmaz. Yer ekseninin, Yer’in yıllık devinimini yaptığı, elips yörüngenin oluşturduğu tutulum(ekliptik) düzlemiyle arasında bir eğim vardır ve bu eğim “eksen eğikliği” olarak adlandırılır. Yer’in ekseni ile yörünge düzlemi arasındaki bu açı ise 66°33′’dır. Bu açı, yörünge düzlemi ile Ekvator arasına 23°27′ olarak yansır.

Sonuçları

1. Eksen eğikliği nedeniyle Güneş ışınlarının Yeryüzü’ne dik düştüğü nokta Yer’in yıllık devinimi sırasında sürekli değişir. Bu değişim eksen eğikliğine bağlı olarak gerçekleştiği için Güneş ışınlarının dik geldiği en kuzey ve en güney noktalar 23°27′ enlemleridir ve dönence kabul edilirler. 23°27′ kuzey enlemi “yengeç” 23°27′ güney enlemi ise “oğlak” dönencesi adını alır.

2. Dönencelerin oluşumuna benzer bir biçimde yine Güneş ışınlarının geliş açısının yıl boyunca değişmesine bağlı olarak aydınlanma çemberi de yine yıl boyunca yer değiştirir ve kutup daireleri oluşur. Aydınlanma çemberinin Kuzey Yarım Küre’de ulaştığı en güney ve Güney Yarım Küre’de ulaştığı en kuzey noktalar ise 66°33′ enlemleridir ve kutup daireleri olarak adlandırılırlar.

3. Eksen eğikliği nedeniyle Güneş ışınlarının yıl boyunca değişmesine bağlı olarak yeryüzündeki sıcaklığın dağılışı da değişir. Bu nedene bağlı olarak en yüksek sıcaklıkların ölçüldüğü tropikal kuşağın kapladığı alan da hem Kuzey hem Güney yarım kürelerde genişleyerek matematik iklim kuşaklarının Yeryüzü’ne bugün olduğu gibi dağılmasına yardımcı olur.

4. Yer’in sahip olduğu eksen eğikliğinden dolayı yıllık devinimi boyunca Güneş ışınlarının yeryüzüne geliş açısı sürekli değişir.

5. Güneş ışınlarının yeryüzüne geliş açısı sürekli değiştiğinden yeryüzünün değişik bölgeleri değişik dönemlerde daha çok veya daha az Güneş ışığı alabilir. Örneğin; 21 Haziran gündönümünde Güneş ışınları 23°27′ kuzey enlemi olan Yengeç Dönencesi’ne dik gelir ve bu tarihte Kuzey Yarım Küre daha çok ısınmaktadır. Öyle ki; 21 Haziran Kuzey Yarım Küre için yaz, Güney Yarım Küre içinse kış başlangıcıdır.

6. Güneş ışınlarının geliş açısının yıl boyunca değişmesine bağlı olarak yeryüzünde sıcaklığın dağılışı da değişir. Güneş ışınlarının Güney Yarım Küre’ye dik düştüğü dönemlerde Güney Yarım Küre, Kuzey Yarım Küre’ye dik düştüğü dönemlerde ise Kuzey Yarım Küre daha çok ısınır.

Temmuz ve ocak ayları Dünya ortalama sıcaklık haritası.

7. Yeryüzünde yıl boyunca sıcaklığın değişmesine bağlı olarak atmosfer basıncı merkezleri de değişir. Yazın daha çok ısınan karalar, kışınsa daha sıcak kalabilen denizler alçak basınç merkezleri olurlar.

Yaz Dönemi Basınç Merkezleri Haritası

8. Yıl boyunca değişen basınç merkezlerine bağlı olarak mevsimlik rüzgarlar oluşur ve mevsimlere bağlı olarak yön değiştirir.

Güney Asya’daki Muson rüzgarları

9. Güneş ışınlarının geliş açısında yıl boyunca yaşanan değişime bağlı olarak gece ve gündüz süreleri de değişir. Güneş ışınlarının dik düştüğü yarım kürenin kutbuna gidildikçe gündüz süresi uzarken, diğer yarım kürenin kutbuna gidildikçe gündüz süresi kısalır. Güneş ışınlarının Ekvator’a dik düştüğü ekinoks tarihlerinde ise gece gündüz süresi tüm yeryüzünde eşittir ve 12 saattir.

10. Güneş ışınlarının geliş açısının yıl boyunca değişmesi gerçekte bulunulan konumun Güneş’e bakış açısının değişmesi anlamına gelmektedir. Bu durumsa yıl boyunca Güneş’in doğuş ve batış yerinin bulunulan konuma göre değişmesine yol açar.

11. Güneş ışınlarının geliş açısının yıl boyunca değişmesine bağlı olarak yeryüzündeki herhangi bir cismin gölge boyu da yıl boyunca değişir.

Gölge boyu grafikleri

12. Güneş ışınlarının yeryüzündeki üç enleme dik açıyla geldiği tarihler bilimsel anlamda oldukça önemlidir. Güneş ışınlarının Ekvator’a dik açıyla geldiği 21 Mart ve 23 Eylül “ekinoks”, Yengeç Dönencesi’ne dik açıyla geldiği 21 Haziran ile Oğlak Dönencesi’ne dik açıyla geldiği 21 Aralık ise “solstis” tarihleri olarak adlandırılır.

PAYLAŞ
Önceki makaleYeryüzünde Sıcaklığın Dağılışı
Sonraki makaleYer’in Yıllık Hareketi ve Sonuçları
1992 yılında Bursa'da doğdum. İlk ve orta öğrenimimi Bursa'da tamamlayıp İstanbul Üniversitesi Coğrafya Bölümü'ne giriş yaptım. Okurken çektiğim Türkçe coğrafi kaynak sıkıntılarını gidermek adına Ekopangea'nın kurulmasına önayak oldum.

BİR YANIT BIRAK

Lütfen yorumunuzu giriniz
Lütfen adınızı buraya giriniz