Anasayfa Makaleler Fiziki Ada

Ada

344
0
PAYLAŞ

Okyanusların, denizlerin, göllerin ve akarsuların içinde her yanı sularla çevrili kara parçasına “ada” denir. Adaların küçüğüne “adacık”, daha da küçük olan ve yalnızca kayalardan oluşan adalara ise kayalık, sığlık gibi adlar verilir. Adaların bir yerde toplu olarak bulunanlarına takımada, dizilmiş biçimde bulunanlarına ise “ada dizisi” adı verilir. Bu ada dizileri zaman zaman yay biçimini alıp “adayaylarını” oluşturabilirler.

Kimi adayayları.

Adaların çoğu büyük kara parçalarının hemen yanında ya da yakınındadır. Bu adalarla kara arasında az derin deniz uzanır. Böyle adalara “kıtasal adalar” deni. Bunlar türlü çöküntülerle karalardan ayrılmış adalardır ve Grönland, Yeni Gine gibi yeryüzündeki en büyük adalar bu türdendir.

Bir de okyanuslara serpilmiş durumda karalardan çok uzaklarda bulunan “okyanusal adalar” vardır ki bunların çoğu yanardağ veya mercan oluşumludur. Volkanik adaların oluşumu sırasında yerkabuğunu geçerek okyanus tabanından çıkan lavlar zamanla birikerek engebeli ve yüksek yanardağları olan adalar oluşturabilirler. Ancak bunlar gibi okyanusal adalar çoğunlukla böcek ve kuş türleri gibi az türde hayvanın yaşadığı adalardır. Yine bu tür adalarda yoğun bitki örtüsünün bulunur ancak bitki çeşitliliği de hayvan çeşitliliği gibi azdır.

Aogashima, İzu Adaları, Japonya

Göllerde ise yine volkanik kökenli adalarla birlikte gölün bulunduğu bölgenin arazi yapısına bağlı olarak oluşan engebelerin gölün içinden suyun üzerine yükseldiği tepecikler biçiminde adalar oluşur.

Taal Yanardağı, Taal Gölü, Batangas, Calabarzon, Luzon Adası, Filipinler

Akarsularda ise ada oluşumu, akarsu yatağının eğiminin azaldığı yerlerde, akarsuyun taşıdığı lığları(alüvyon) biriktirmesi sonucunda olur ve bunlara “ırmak adası” denir.

Ohio Irmağı, Ohio Irmak Adaları Ulusal Yaban Yaşam Sığınağı, Batı Virjinya, ABD

Yeryüzünün En Büyük Adaları

Grönland, Kuzey Amerika, 2.130.800 km²

Yeni Gine, Güneydoğu Asya, 800.000 km²

Borneo, Güneydoğu Asya, 734.000 km²

Madagaskar, Doğu Afrika, 587.041 km²

Baffin, Kuzey Amerika, 507.451 km²

Sumatra, Güneydoğu Asya, 434.000 km²

Honşu, Doğu Asya, 227.414 km²

Viktorya, Kuzey Amerika, 217.291 km²

Büyük Britanya, Kuzeybatı Avrupa, 216.777 km²

Ellesmere, Kuzey Amerika, 196.236 km²

Celebes, Güneydoğu Asya, 179.000 km²

Güney, Yeni Zelanda, 151.971 km²

Java, Güneydoğu Asya, 126.900 km²

Kuzey, Yeni Zelanda, 114.489 km²

Newfoundland, Kuzey Amerika, 108.860 km²

Küba, Kuzey Amerika, 104.945 km²

Luzon, Doğu Asya, 104.688 km²

İzlanda, Kuzeybatı Avrupa, 102.819 km²

Mindanao, Doğu Asya, 94.630 km²

İrlanda, Kuzeybatı Avrupa, 84.406 km²

Hokkaido, Doğu Asya, 78.073 km²

Kaynakça

Türkiye Bilimler Akademisi

Reşat İzbırak, Coğrafya Terimleri Sözlüğü, Mektupla Öğretim Merkezi Yayınları, Ankara, 1975

Britannica

PAYLAŞ
Önceki makaleİyonya
Sonraki makaleBesim Darkot
1992 yılında Bursa'da doğdum. İlk ve orta öğrenimimi Bursa'da tamamlayıp İstanbul Üniversitesi Coğrafya Bölümü'ne giriş yaptım. Okurken çektiğim Türkçe coğrafi kaynak sıkıntılarını gidermek adına Ekopangea'nın kurulmasına önayak oldum.

BİR YANIT BIRAK

Lütfen yorumunuzu giriniz
Lütfen adınızı buraya giriniz