Anasayfa Makaleler Fiziki Kayaç

Kayaç

119
0
PAYLAŞ

Su, gaz veya organik varlıkların dışında yer kabuğunu oluşturan ve mineral veya dış etkenlerce işlenmiş maddelerden oluşan ana gereçlere verilen genel addır.

Kayaç terimi yerine taş veya kaya sözcükleri de kullanılmaktadır. Ancak bu sözcükler sıkışmış katı kütle anlamını da içerdiğinden ve buna karşın söz konusu kütlelerin tümünün bu özelliği taşımamasından “kayaç” teriminin kullanılması daha uygundur.

Kayaçlar yerbiçimlerinin oluşum ve gelişimlerinde, diğer bir deyişle yeryüzünün biçimlenmesinde görev alan önemli etmenlerden biridir. Kayaçların fiziksel ve kimyasal özelliklerindeki değişiklikler aşındırma etmen ve süreçleri karşısında dayanıklılık düzeylerini belirlemektedir. Bu durum ise, aşınım hızı ve düzeyi, yerbiçimlerinin değişik özellikler kazanması, değişik yerbiçimlerinin oluşması gibi konularda etkili olmaktadır. Örneğin; kireç taşı, tebeşir, jips gibi suda çözünebilen kayaçların bulunduğu alanlarda lapya, dolin ve uvala gibi özel yerbiçimlerini içeren karst topoğrafyası oluşmaktadır.

Genel olarak tektonik devinimlerle ters durumlar oluşmuşsa aşınmaya karşı dayanıklı kayaçlar görece yüksek yerbiçimleri, kolay aşınan ve parçalanan kayaçlar ise alçak yerbiçimlerini oluşturmaktadır. Sert-yumuşak katmanların ardışık olarak üst üste bulunduğu alanlarda sert kayaç katmanları koyak (vadi) yamaçlarında dik çıkıntılar (korniş) oluşturmaktadır.

Kayaçlar kökenlerine göre katılaşım kayaçları, tortul kayaçlar ve başkalaşım kayaçları olarak üç ana kümeye ayrılmaktadır. Bunların yer kabuğundaki bulunuş oranları sırasıyla ve yaklaşık olarak %65, %8 ve %27’dir.

Kaynak

M. Yıldız Hoşgören, Jeomorfoloji Terimleri Sözlüğü, Çantay Kitabevi, İstanbul, 2017.

BİR YANIT BIRAK

Lütfen yorumunuzu giriniz
Lütfen adınızı buraya giriniz