Anasayfa Makaleler Beşeri Cumalıkızık

Cumalıkızık

649
0
PAYLAŞ

Cumalıkızık, Bursa’nın merkez ilçelerinden Yıldırım’a bağlı, kente yaklaşık 12 km uzaklıkta ve deniz düzeyinden 340 m yukarıda bulunan tarihi bir köy. Tarihi diyoruz, öyle ki köyün geçmişi 14. yüzyıla dek gidiyor. Osmanlı’nın beylikten devletleşmesine tanıklık eden Bursa topraklarında kurulmuş ilk Türk yerleşimlerinden biri Cumalıkızık.

14. yüzyılda henüz yeni yeni bölgeye yerleşmeye başlayan Türk boylarının, Batı Anadolu’nun en yüksek noktası olan Uludağ’ın kuzey eteklerinde, Bursa Ovası’na bakan yamaçlarda kurduğu 7 adet “kızık” köyünden biri Cumalıkızık. Adını da, kendisine komşu köyler gibi, kurucu Oğuz Türklerinin Kızık Boyu’ndan alıyor. “Kızık” sözcüğüne ön ek olarak verilen “cumalı” sözcüğü ise bir varsayıma göre köyün bir cuma günü kurulmasından dolayı Osman Bey tarafından verilmiş. Bir başka varsayım ise diğer kızık köylerinin Cuma namazı kılmak için bu köyde toplanmasından dolayı bu adın verildiğine dayanıyor.

Köyün en önemli özelliği ise döneme ilişkin sivil mimari örneklerinin 700 yıl boyunca kusursuz bir biçimde korunarak günümüze dek ulaşmış olması. Bu bakımdan Cumalıkızık, Osmanlı’nın beşiği olan Bursa topraklarından bizlere Osmanlı kırsal yaşamına ilişkin çok açık bilgiler sunuyor. Köye girdiğinizde kendinizi Osmanlı’ya dönmüş gibi duyumsuyorsunuz(hissetmek). Geleneksel mimarideki evleri, geleneksel giysileri, konuşmaları ve sıcakkanlılığıyla köy halkı sizlere o dönemi yaşama olanağı veriyor.

Köyün nüfusu 2010 sayımına göre 719 kişi. Bu nüfusun bir bölümü geleneksel olarak geçim tarımıyla uğraşırken, bir bölüm genç nüfus ise Bursa’da yoğunlaşmış olan sanayi kuruluşlarında çalışıyor. Ancak özellikle son yıllarda köyün ana geçim kaynağı turizm olmaya başlamış durumda. Özellikle köyün kadınları, alt katlarını birer işletmeye dönüştürdükleri 2 katlı evlerinde hem yaşıyor hem de konuklarına köy kahvaltıları ve yöresel tatlarıyla bir ziyafet sunarak geçimlerini sağlamaya çalışıyor.

Genel Görünüm

Uludağ’ın yemyeşil eteklerinde kurulmuş olan köy düzensiz bir yerleşim göstermektedir. Köy meydanında tescili yapılmış iki anıtsal çınar ve caminin doğusunda bir de çeşme vardır. Geleneksel Osmanlı yerleşmelerinde gözlemlenen cami, köy kahvesi ve ulu çınar üçlemesinin oluşturduğu merkez Cumalıkızık’ta da görülmektedir. Yüzey biçimlerine göre biçimlenmiş doğal sokak dokusunu oluşturan yapılar bölgenin özgün özelliklerine göre tasarlanmıştır. Bu nedenle her sivil mimari yapı örneği diğerinden değişiktir. Bu değişiklik de köy dokusunu varsıllaştırmıştır(zenginleştirmek). Yassı taş döşemeli dar sokakların orta bölümleri, yağışlı günlerde suyun akıp gitmesi ve köyün en üst noktasında yer alan kaynaktan, suyun bilinçli bir biçimde dağıtımı için hafif çukur bir kanal biçiminde yapılmıştır. Bu özellik köyün özgün yapısının bir parçasıdır.

Köyün mimari yapısı, Osmanlı döneminin kırsal mimarisini birebir örneklerle bizlere sunmaktadır. Köyün evleri kendilerine ve yapıldıkları döneme özgün özellikler göstermektedir. Hemen hepsi cumbalı yapıda olan evler, ahşap ve kerpiçten yapılmıştır. Evlerin bu özgün yapıları korunmalarını ve bakımlarını zorunlu kılmaktadır. Bu nedenle UNESCO, köydeki en iyi korunmuş evleri koruma altına alıp küçük yenilemelerle birer müze konumuna getirmiştir. Ancak yine de köyün sokakları, doğal yapıları korunduğu için dar ve biçimsiz durumdadır ve bu durum köyü olası bir yangına karşı tümüyle savunmasız bırakabilme giziline(potansiyel) sahiptir.

Küpeli Ev, Cumalıkızık Köyü, Yıldırım, Bursa

Köyü tehdit eden bir başka öge ise bölgenin Kuzey Anadolu Kırık Hattı üzerinde olmasıdır. Söz konusu hattın güneye uzanan kolu Uludağ eteklerinin Bursa Ovası’yla buluştuğu noktadan geçmektedir ve olası bir depremde köyün korunma olasılığı oldukça düşüktür.

UNESCO Macerası

Kültürel ve tarihi kalıtlar bakımından oldukça varlıklı olan ülkemizin UNESCO Yeryüzü Kalıt Dizelgesi’ne(Dünya Mirası Listesi) sokmayı başardığı değerlerinden olan Cumalıkızık Köyü, 2000 yılında UNESCO’nun geçici dizelgesine 2014 yılında ise asıl dizelgeye eklenmiştir. Son yıllarda köye gelen turist sayısı köyün UNESCO korumasına alınmasından başka köyde çekilmiş olan dizi ve filmlere de bağlı olarak artmış durumda. Uzakta Bir Köy Var, Yeniden Doğmak, Osmancık, Ateşten Günler ve Nasrettin Hoca filmleri ile Kınalı Kar ve Yeşeren Düşler dizileri Cumalıkızık’ın tanıtımında oldukça etkili olmuştur.

Köyün tarihi önemi yalnızca Osmanlı kültürüne ilişkin değerlere bağlı değildir. Köyde bulunan bir kilise kalıntısı da yörenin Bizans döneminde de yerleşime açık bir alan olduğunu göstermektedir. Bu kilise ile birlikte köyde 57 tane sivil mimari örneği yapı, 2 adet anıtsal yapı(cami ve hamam), 2 adet anıtsal çınar ağacı olmak üzere 61 tane tescilli kalıntı bulunmaktadır.

Cumalıkızık’ta 18. 19. ve 20. yüzyıllarda kullanılan türlü eşyalar halkça bağışlanarak 1992 yılında Cumalıkızık Etnografya Müzesi ve Sanat Evi kurulmuştur. Müzede Orhan Bey’in köye verdiği berat, köyün kuruluşundan bu yana kullanılan tarım araçları, ev gereçleri, ekinsel varlıklar, süs eşyaları, toplumsal yaşamda kullanılan nesneler, giysiler, ticaret eşyaları, el yazması yapıtlar, mutfak araçları, ısıtma araçları, av malzemeleri, aydınlatma araçları, toplumsal ve ekinsel eşyalar sergilenmektedir. Müzeyi merak edenler için Bursa Büyükşehir Belediyesi’nin açmış olduğu sanal gezinti sitesinde kısıtlı da olsa bir gezinti yapmak olanaklı. Siteye buradan ulaşabilirsiniz.

Ayrıca köyde, 1998 yılından bu yana her yıl haziran ayının son haftasında Cumalıkızık Ahududu Şenliği düzenlenmektedir. Bu şenlik 700 yıllık yaşayan ekinsel kalıtın korunarak gelecek kuşaklara aktarılmasını ve yörenin ulusal ve uluslararası düzeyde tanıtımını sağlamaktadır.

Ahududu Şenliği’nden bir görüntü, Cumalıkızık Köyü, Yıldırım, Bursa

Kaynakça

http://whc.unesco.org/en/list/1452

http://www.aktuelarkeoloji.com.tr/?/=1376

http://www.millifolklor.com/tr/sayfalar/87/18_.pdf

http://www.kulturvarliklari.gov.tr/TR,100414/bursa-ve-cumalikizik-osmanli-imparatorlugunun-dogusu-bu-.html

Gezibo

PAYLAŞ
Önceki makaleKanal İstanbul
Sonraki makaleBiyoçeşitlilik
1992 yılında Bursa'da doğdum. İlk ve orta öğrenimimi Bursa'da tamamlayıp İstanbul Üniversitesi Coğrafya Bölümü'ne giriş yaptım. Okurken çektiğim Türkçe coğrafi kaynak sıkıntılarını gidermek adına Ekopangea'nın kurulmasına önayak oldum.

BİR YANIT BIRAK

Lütfen yorumunuzu giriniz
Lütfen adınızı buraya giriniz