Anasayfa Makaleler Beşeri Çobanpüskülü(Ilex Aquifolium)

Çobanpüskülü(Ilex Aquifolium)

1092
0
PAYLAŞ

Noel ve yılbaşı döneminde Avrupa’da ve ülkemizde çobanpüskülü(ilex aquifolium) yaygın kullanılan süs bitkilerinden biridir.

Peki, Nedir Bu Ilex Aquifolium(Çobanpüskülü)?

Bilimsel Sınıflandırması şöyledir;

Alem: Plantae

Bölüm: Magnoliophyta

Sınıf: Magnoliopsida

Takım: Aquifoliales

Familya: Aquifoliaceae

Cins: İlex sp.

Genel Özellikleri

Avrupa’nın batı ve güney bölgelerinde, ülkemizde ise Marmara, Karadeniz ve Güney Anadolu’da yerli olarak bulunur. Tropik ve ılıman iklim alanlarında yaşayan 300 kadar türü vardır. Ülkemizde daha çok kıyı bölgelerde yetişmektedir. Her dem yeşil veya yazın yeşil türleri vardır. Yaprakları sarmal dizilişli, saplı, kenarları tam veya dişli, diş uçları dikenlidir. Çiçekleri genellikle ak renklidir. Meyveler al, üzüme benzer. Çobanpüskülü(ilex aquifolium) çalıları tek eşeylidir(cinsiyetli), yani bir çalı tümüyle erkek ya da dişidir. Ancak türlerine tam tersi adlar verilmiştir. Altın Kral türü dişi, Altın Kraliçe adı verilen türü ise erkektir. İyi meyve vermesi için her iki cinsten ağacın birbirine yakın olması gerekir.

Çobanpüskülünün meyveleri çoğu zaman don sonrası ilisin adlı acı alkaloit düzeyinin düşmesiyle yumuşar ve kuşlara besin kaynağı olur. Kimi kuş türleri bu çalıları üzerinde kendi egemenlik alanlarını belirleyerek kış süresince kimseyi oraya yaklaştırmazlar.

Çobanpüskülünün yaprakları katı olduğu için böceklere yem olmaz. Bu bitkiyi besin kaynağı olarak kullanan 28 canlının bulunduğu belirtilmektedir.

Çobanpüskülü betimi

1.250 m’ye dek olan yükseklikte yaşayabilmektedir. Serin, besince varsıl(zengin) topraklardan hoşlanır. Kuru toprakları sevmez. Genç bitkiler dondan daha çok zarar görür. Ilıman iklim bitkisidir. Yaz sıcaklığının en az 12°C olan yerlerde meyve verimi yüksektir. Piramidal bir tepe yapar. Budamaya çok yatkındır. 15 m kadar boylanır. Sığ kök yapar. Kökleri uzun süreli su baskınlarına dayanıklı değildir. Yarı gölge ağacıdır. Hep yeşil yapraklıdır. 3-8 cm uzunluğunda ve 3–4 cm genişliğinde yaprakları vardır. Yapraklar derimsi yapıdadır.

Meyvesi çekirdekli, sulu ve 4–8 mm çapındadır. Parlak al renktedir. Mayıs ayında açan çiçekleri güzel kokuludur ve meyve güzde görülür. Tohum ve çelikle üretilir. Tohum olgunlaşınca toplanır. Sonbaharda seraya atılır ya da katlamaya alınarak nisanda ekilir. İki yıl çimlenme olmaz. Çelikle üretecek olursak, yaz sonu yarı olgun çelik, kışın sera koşullarında ökçeli veya katı çelikle, güzde daldırma veya aşı ile üretilir. Kirli havaya dayanıklıdır.

Çobanpüskülü(Ilex aquifolium)

Çevresel İstekleri

Güçlü kış donlarına duyarlıdır. Ilıman iklimli, nemli deniz ve dağ iklimini sever. Besince varsıl topraklarda iyi gelişir. Kireçli ve killi topraklarda da gelişebilir. Kuru toprakları sevmez.

Karşılaşılan Önemli Hastalık ve Zararlılar

Kırmızı örümcek ve kabuklu bit en çok görülen zararlılardır. Hastalıklar açısından ise kök çürüklüğü çok karşılaşılan sorunlardandır.

Kırmızı Örümcek(Tetranychus urticae)

Üretimi

Üretimleri tohum, çelik* ve aşı ile olmaktadır. Tohumlar sonbaharda olgunlaşır ve toplanır. İki yıl katlanarak saklanır ve ilkbaharda atılır. Tohumun atılacağı yer nemli ve gölge olmalıdır. Çimlenme az olmaktadır. Çelikle üretimde ise, çelikler ağustos-şubat ayları arasında alınır. 7,5–10 cm uzunluğunda çelikler alınmalıdır. Aşı ile üretimde ise, kalem ve göz aşı uygulanır. Kalem aşısı olarak yarma, dilcikli ve yandan aşı yöntemleri kullanılır. Kalem aşılarda en iyi sonuçlar bitkiler dinlenme mevsiminde iken yapılanıdır. Ayrıca püskül hava daldırma ile de üretilebilir. Haziran ayında uygulanır.

Hristiyan Kültürü’nde Çobanpüskülü(Ilex Aquifolium)

Bu bitki Hristiyanlık öncesinde eril gücün simgesi olarak kullanılmaktaydı. Ayrıca cadılara ve cinlere karşı önlem olarak işlev gören bitkinin dalları kış boyunca evlerde tutulmaktaydı.

Hristiyanlık’ın ortaya çıkmasıyla bitkinin bu iki özelliği birleştirildi. Artık çobanpüskülünün dikenli yaprakları Hz. İsa’nın başına geçirilen dikenli tacı, al meyveleri ise onun kanını simgelemektedir. Noel dönemlerinde bu bitki dalları artık İsa’yı temsilen evlere sokulsa da eski batıl inançlar da hala varlığını sürdürmektedir.

Ayrıca çobanpüskülü çalısının dallarını kesip kötü tinleri(ruh) kovması için evlerimize getirsek de bu ağaçların kesilmemesi yönünde batıl bir inanç vardır.

Bu inanç bugün bile güçlüdür. Ormanda çalışan işçiler çobanpüskülü çalılarını kesmek istemez. Ters durumda yıllar sonra yaşayacakları kötü bir olayı bile ona bağlayacaklardır.

Çiftlik sahipleri bile aynı inançla bu çalıları kesmez, büyük ağaçlara dönüşmesine izin verir. Böylece cadılar buralarda kolay gezinemez duruma gelecektir.

*Çelik: Köklü birey elde etmek için anaç bitkilerin gövde, dal, kök ve yapraklarından kesilerek hazırlanan parçalara çelik, bu parçalarla yapılan üretime de çelikle üretim denir.

Kaynak

www.bbc.com/earth/world

BİR YANIT BIRAK

Lütfen yorumunuzu giriniz
Lütfen adınızı buraya giriniz