Anasayfa Makaleler Fiziki Çoruh Irmağı

Çoruh Irmağı

463
0
PAYLAŞ

Çoruh Irmağı, Kuzeydoğu Anadolu’nun en büyük, Türkiye’nin ise en hızlı akan akarsularından biridir. Eski dönemlerde yaşanılacak yerlerin seçimi ve ulaşım düzenlerinin önemi göz önünde bulundurulursa, Çoruh Havzası’ndaki su kaynaklarının çokluğu, insanlığı en eski çağlardan beri bu havzaya çekmiştir. Çoruh Havzası oldukça geniş bir alana yayılmıştır. Dolayısıyla bu alan, tarihi yollarla diğer bölgelere bağlanmaktadır. Genellikle Karadeniz Bölgesi’nin doğu yöresini oluşturan Çoruh Havzası, kuzeyde Karadeniz ile güneyde Doğu Anadolu Bölgesi arasındadır. Bu durum Çoruh Havzası’na iki ayrı bölgeden değişik kimi özellikler kazandırmıştır veya her iki bölgenin kimi özelliklerinin karışımı sonucu apayrı bir coğrafi bölüm oluşmasına neden olmuştur. Bu durum ırmağın düzenine de yansımış durumdadır. Havzanın toplam alanı 22.100 km²’dir.

Çoruh Irmağı ve Havzası.

Çoruh Irmağı, kaynağını Erzincan ili sınırında bulunan Mescit Dağları’nın güneybatısındaki Çivilikaya Tepesi’nin batı yamaçlarından çıkan kaynak sularından alır. Doğu Karadeniz Dağları ile Mescit Dağları arasından geçerek Batum Limanı güneyinde Karadeniz’e dökülür. Bölgede yer alan ön önemli şehirler ırmağın yukarı havzasındaki Bayburt, orta havzasındaki İspir ve Yusufeli ile aşağı havzasındaki Artvin’dir. Kaynağından denize döküldüğü yere kadar uzunluğu 466 km’dir. Türkiye topraklarında bulunan kısmı 442 km’dir. Gürcistan topraklarında bulunan kısmı ise 24 km’dir.

Çoruh Irmağı, İspir, Erzurum, Türkiye.

Çoruh Havzası’nın tek akarsuyu Çoruh değildir. Ancak en büyük akarsuyu Çoruh Irmağı’dır. Sularını Çoruh Irmağı’na akıtan önemli çaylar ve dereler şunlardır;

Havzanın genel olarak iklim özelliklerinden söz edecek olunursa, bölgenin özgün özelliğinden dolayı Karadeniz kıyısından iç bölümlere doğru gidildikçe ılıman iklim özelliğinden karasal iklime doğru geçiş olmaktadır. İç kesimlere doğru gidildikçe kuraklık artmaktadır. Karadeniz kıyısındaki Hopa-Kemalpaşa’da 2.754 mm olan yıllık ortalama yağış Çoruh Vadisi’ne girdiği yerde Borçka’da 1.250 mm, Artvin’de 689 mm, Ardanuç’ta 446 mm, Yusufeli’de 295 mm, İspir’de 440 mm ve Oltu’da 353 mm dolaylarındadır. Buna göre kıyıdan iç bölgelere doğru gidildikçe yıllık ortalama yağış hızla azalmakta ve ılıman iklimden karasal iklime geçiş olmaktadır. Çoruh Havzası, Avrupa-Sibirya Flora Bölgesi’nin Kolşik Bölümü’nde yer almaktadır. Bununla birlikte yerel iklim özellikleri göz önüne alınırsa özellikle Çoruh Vadisi boyunca 200-400 m yükseltileri arasında Akdeniz kökenli bitkilere sıkça rastlanmaktadır. Yöredeki ormanlar çok nemli ılıman yayvan yapraklı ormanlar(kızılağaç ormanları, kestane ormanları, kayın ormanları), nemli-soğuk iğne yapraklı ormanlar, kuru orman ve çalı biçimlenmesi(formasyon) olarak yayılmaktadır. Ayrıca Çoruh Irmağı’nda başta sazan ve kefal olmak üzere birkaç balık türü de bulunur.

Çoruh Havzası, Kuzey Anadolu dağ oluşum kuşağında kalır. Havza, Çoruh Irmağı’nın kuzey-kuzeydoğu doğrultusunda kalan doğu Karadeniz Dağları ve Çoruh Irmağı’nın güneyinde kuzeydoğu-güneybatı doğrultusunda uzanan Mescit ve Yalnızçam dağları arasında kalan bir havzadır. Bu dağlarda doğu-batı doğrultusunda büyük kubbeleşmeler görülür ve doğuya doğru gittikçe yükseltileri 4000 m’lere ulaşır. Bu dağların temelini Paleozoyik Dönem‘e ilişkin başkalaşım kayaçları, mikaşist, kuvarsit, granit ve şistler oluşturur. Çoruh Havzası’ndaki dağlar, Kaçkar Dağları’ndan kuzeye doğru gidildikçe yükseltisini yitirir. Bu dağlık alan çok dar ve derin vadilerle yarılmıştır. Çoruh Irmağı da böyle dar ve derin bir vadi içerisinde yer alır. Doğu Karadeniz Dağları’nın dorukları, keskin sırtlar ve sivri tepelerden oluşmaktadır. Yüksek bölgelerde buzul aşınım izleri olarak adlandırılan sirklere ve hörgüç kayalara rastlanmaktadır. Çoruh Havzası’ndaki önemli dağlar şunlardır; Karadağ(2.300 m), Arafek(2.300 m), Karayol(2.750 m), Ziyaret(2.000 m), Geberet(2.413  m), Horasan(2.830 m), Kürdevan(3.050 m), Ayvan(2.000 m), Arsiyan(3.160 m), Morete(2.500 m) ve Karçal(3.428 m)’dır.

Çoruh Irmağı, Türkiye.

Çoruh Irmağı, Türkiye’deki birçok ırmak gibi HES’ler ile uğraşmaktadır. Çoruh Vadisi ana kolu üzerinde, Yenilenebilir Erke Genel Müdürlüğünce 1962 yılında başlanan ön çalışmalar sonucu, 10 adet baraj ve yan kollar üzerinde 17 adet baraj ve ırmak türü HES kuruluşları olmak üzere toplam 27 adet işletme yapılması tasarlanmıştır. Çoruh Havzası’nda yapılması tasarlanan 27 adet işletmeden yılda 12,0 milyar kw yıllık erke üretimi gerçekleştirilecektir. Bu da Türkiye’de üretilen toplam erkenin(173 milyar kw) %7’si,  hidroelektrik erkenin ise(2006 yılı üretimi 44 milyar kw) % 27’si olacaktır.

Ayrıca Çoruh Irmağı, doğal güzellikleri ve kanyonları ile sal yarışı(rafting) için çok uygun bir güzergah oluşturmaktadır. 1993 yılında 4. Yeryüzü Akarsu Bökelik’i(şampiyonası) 21 ülkenin katılımı ile gerçekleştirilmiştir. Çoruh Irmağı ile birlikte, Ardeşen’de bulunan ve sal yarışı için elverişli olan Fırtına Deresi’nin aynı bölgede bulunması bu bölgenin bir sal yarışı merkezi olması için elverişli olduğunu ortaya koymaktadır.

Kaynakça

  • Yüksek,T. Çoruh Havzasında Yaylacılık Faaliyetleri ve Karşılaşlan Sorunlar. Artvin Orman Fakültesi,Orman Mühendisliği Bölümü,Artvin,1-3
  • Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) (2008). 2.Su Politikaları Kongresi,Ankara,33-38
  • Ünsal,V. Antik Kaynaklara Göre Çoruh Nehri ve Tarihi Yol Ağı. Ahi Evran Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü,Kırşehir, 9-10
  • panoramio.com

BİR YANIT BIRAK

Lütfen yorumunuzu giriniz
Lütfen adınızı buraya giriniz