Anasayfa Makaleler Fiziki Temel İklim Kuşakları

Temel İklim Kuşakları

1206
0
PAYLAŞ

Yeryüzünün hemen her bölgesinin kendine özgü bir iklimi vardır. Ancak, benzer iklim koşullarındaki alanlar temel iklim kuşaklarını oluştururlar. Binlerce km²’lik alanları etkileyen büyük iklim kümelerine “makroklima” adı verilmektedir. Bununla birlikte makroklimalar içerisinde bölgesel değişiklikler gösteren, özel koşullu küçük iklim alanlarına da “mikroklima” denilmektedir. Makroklimaları matematik konum, mikroklimaları ise özel konum etkilemektedir.

Sıcaklık önemsenerek iklimler, sıcak, ılıman ve soğuk olmak üzere üç kümeye ayrılır. Yıllık sıcaklık ortalaması 20°C’nin üzerinde olan alanlar sıcak iklim kuşağını, en sıcak ay ortalaması 10°C’nin üzerine çıkmayan bölgeler soğuk iklim bölgelerini, sıcak ve soğuk iklim bölgeleri arasında kalan alanlar ise ılıman iklim kuşağını oluşturur. Sıcak, soğuk ve ılıman iklim kuşakları içinde, özel konum(yükselti, karasallık gibi) özellikleri nedeniyle değişik iklim türleri de bulunabilir.

Yeryüzündeki İklim Kuşakları

Sıcak İklimler

  1. Ekvatoral İklim

Ekvator ve çevresinde görülür. Özellikle Amazon ve Kongo havzaları görülen en belirgin bölgelerdir. Yıllık sıcaklık ortalaması çok yüksektir ve sıcaklık değişimi en az olan bölgedir. Yıllık yağış miktarı 2.000 ile 4.000 mm’nin arasındadır ve yağışlar düzenlidir. Ayrıca bol yağışa bağlı olarak kimyasal çözülme görülür. Yağışlar yıl boyunca yükselim(koveksiyonel) yağışları türündedir. Toprak tipi laterittir. Bitki örtüsü yıl boyunca gür ve yeşildir.

Ekvatoral İklim – Yağmur Ormanları, Amazon, Brezilya
  1. Savan İklimi

10°-30° kuzey ve güney enlemleri arasında görülür ve başlıca görülen ülkeler; Nijerya, Mali, Çad, Sudan, Tanzanya, Peru ve Kolombiya’dır. Yıllık sıcaklık ortalaması 20°C’nin üstündedir. Yıllık yağış miktarı 2.000 mm dolayındadır. Yağışlar düzensizdir ve yağışların tamamı güneş ışınlarının geliş açısının arttığı dönem olan yazın yağar. Doğal bitki örtüsü uzun boylu otlardan oluşan savandır.

Savan İklimi – Kızılötesi Işınlar ve Serengeti, Tanzanya
  1. Muson İklimi

10°-20° paralelleri arasında görülür. Ana oluşum nedeni kara ve denizlerin yıl içindeki ısınma ve soğuma değişimleridir. Muson rüzgarlarının etkisi de büyüktür. Güney Hindistan, Güney Çin, Güneydoğu Asya, Japonya ve Mançurya gibi bölgelerde etkilidir. Yeryüzünün en çok yağış alan iklimidir ve yıllık 12.000 mm ile Hindistan’da Assam Eyaleti’ndeki Çerapunçi, yeryüzünün en çok yağış alan bölgesidir. Yağışlar genellikle yamaç(orografik) yağışıdır. Kışın yaprağını döken muson ormanları doğal bitki örtüsünü oluşturur.

Muson İklimi – Çerapunçi, Hindistan
  1. Çöl İklimi

Dönenceler çevresinde ve deniz etkisinin ulaşamadığı karaların iç böglelerinde görülürler. Sahra, Atakama, Gobi, Karakum, Kızılkum yeryüzündeki başlıca önemli çöl alanlarıdır. Yıllık sıcaklık ortalaması 30-40°C dolayındadır ve nem oranının çok az olması nedeniyle sıcaklık değişimi oldukça çoktur. Yağış düzeni yok gibidir. Yıllık ortalama yağış 250 mm’yi geçmez. Toprak türü çöl topraklarıdır ve verimsizdir. Doğal bitki örtüsü ise kazık köklü, kurakçıl otlar ve kaktüslerdir. Kuraklık nedeniyle yeryüzünün en seyrek nüfuslu yerleridir. Km²’ye 1-2 kişi düşen yerler olduğu gibi, kimi yerlerde yerleşik yaşam yoktur.

Çöl İklimi – Atakama Çölü, Şili

Ilıman İklimler

  1. Akdeniz İklimi

Her iki yarım kürenin 30°-40° enlemleri arasında ve belirgin olarak Akdeniz çevresi, Güney Portekiz, Afrika’nın güneyi, Avustralya’nın güneyi ve güneybatısı, Orta Şili ve ABD’nin Kaliforniya Eyaleti’nde görülür. Yıllık 500-1.000 mm arasında yağış alır ve yıllık sıcaklık değişimi 10-15°C’dir. Doğal bitki örtüsü makidir.

Akdeniz İklimi – Datça, Muğla, Türkiye
  1. Ilıman Okyanusal İklim

40°-60° enlemleri arasındaki Orta Kuşak karalarının batı kıyılarında etkilidir. Okyanus ikliminin oluşmasında ana etken Batı rüzgarlarıdır. Bu rüzgarlar, nem ve yağış koşulları üzerinde etki yaparken, sıcak okyanus akıntılarının da bu iklim üzerinde ılımanlaştırıcı etkisi vardır. Yıllık sıcaklık değişimi 10-15°C’dir ve yıllık yağış miktarı 1.000-1.500 mm arasındadır. Doğal bitki örtüsü karışık yapraklı ağaçlar ve güzde yapraklarını döken ağaçlardan oluşan ormanlardır.

Ilıman Okyanusal İklim – Douglas Irmağı Kıyısı, Wigan, İngiltere
  1. Ilıman Karasal İklim(Step/Bozkır İklimi)

Orta kuşak karalarının deniz etkisinden uzak iç bölgelerinde görülür. Yıllık sıcaklık farkı 30°C’dir. Yıllık yağış miktarı 500 mm’yi geçmez. Kışın yağış kar biçimindedir ve doğal bitki örtüsü bozkırdır.

Ilıman Karasal İklim – Iğdır Ovası, Iğdır, Türkiye
  1. Sert Karasal İklim

Orta Kuşak karalarının iç bölgelerinde ve yüksekliğin çok olduğu yerlerde görülür. Asya’da Sibirya, Kuzey Amerika’da Kanada, Orta Avrupa’da Romanya, Çekya, Macaristan görülen başlıca alanlardır. Yıllık sıcaklık değişimi 30°C’den çoktur ve yıllık yağış miktarı 250-500 mm arasındadır. Doğal bitki örtüsü, yaz yağışları ve sıcaklığıyla yeşeren uzun boylu ot topluluğu olan çayırlardır. Bu iklim bölgelerinde, düşük kış sıcaklıklarına dayanabilen kurakçıl, iğne yapraklı karaçam ve sarıçam ormanları bulunur. Bu ormanlara tayga ormanları ya da boreal ormanları denir. Bu ormanlar Sibirya başta olmak üzere, Kanada ve İskandinavya ülkelerinde yaygındır. Dağ doruklarında ise alpin çayır adı da verilen dağ çayırları yer alır.

Boreal Ormanı – Banff Ulusal Parkı, Alberta, Kanada

Soğuk İklimler

  1. Tundra İklimi

60°-70° enlemleri arasında etkilidir. Sibirya ve Kanada’nın kuzeyinde, Grönland Adası’nın kıyıları ile Orta Kuşak’taki yüksek dağlarda etkili olmaktadır. Yıllık sıcaklık değişimi 30°C’dir. Toprak yılın büyük bir bölümünde donmuş durumdadır. Yıllık yağış miktarı 250 mm’den azdır. Doğal bitki örtüsü tundradır. Tundralar ise çok kısa ve serin geçen yaz mevsiminde yeşeren yosunlar ve likenlerden oluşan otlardır.

Tundra İklimi – Grönland Kıyıları, Danimarka
  1. Kutup İklimi

70° enlemlerinden sonra görülürler. Kuzey Kutbu çevresinde ve Grönland Adası’nın iç bölgelerinde ve Antartika’da etkilidir. Mevsim yoktur, yıl boyu soğuk ve kuraktır. Sıcaklık yıl boyunca 0°C’nin altındadır. En düşük sıcaklık kutup gecesinin sonunda görülür(Kuzey Kutbu’nda 21 Mart’ta, Güney Kutbu’nda 23 Eylül‘de). Isıl(termik) yüksek basınç etkisiyle yağış miktarı düşüktür. Toprak ve bitki örtüsü yoktur ve bu alanlar soğuk çöllerdir.

Kutup İklimi – McMurdo İstasyonu, Antartika

Kaynakça

  • http://www.panoramio.com/
  • Palme Yayınevi/Dünya’nın İklim Zenginliği
  • Erol,Oğuz., (2011), Genel Klimatoloji, Çantay Kitabevi, 1-10
PAYLAŞ
Önceki makaleBas Kayası
Sonraki makaleStrabon

BİR YANIT BIRAK

Lütfen yorumunuzu giriniz
Lütfen adınızı buraya giriniz